Ergens in de troebele jaren rond 1580 staat Marycken Hanrick Michielen te kijken naar wat er over is van de molen van haar vader. Zwartgeblakerde balken, as, stilte. De molen is verbrand. Haar vader ook. En haar man, die hem probeerde te redden. Ze weet niet meer precies wie de aanstichter was van de brand die een groot deel van Bommel verwoestte. Een verre Spaanse heer, een boze hertog, troepen die de stad als speelbal gebruikten. Het maakt haar niet uit. De molen is weg. Zij is er nog.
Marycken is geen edelvrouw en geen koopmansdochter. Ze is een molenaarster, opgegroeid tussen de spil en de wieken, geleerd van haar vader hoe je graan, gerst, gort en rogge tot meel maalt. Ze kent het vak van kinds af aan en ze wil malen. Om in haar levensonderhoud te voorzien, om het werk van haar vader en man voort te zetten, om iets te hebben wat van haarzelf is. In 1584 stuurt ze, met hulp van een schrijver want zelf kan ze niet schrijven, een brief naar het stadsbestuur. Ze vraagt toestemming voor een nieuwe molen bij de Gamersche poort.
De ochtend dat het antwoord klaarligt in de herberg op de hoek, trekt Marycken haar gele overkleed aan, haar groene mouwloze tuniek erover en haar witte pofmuts losjes op het hoofd. Ze kiest voor trippen boven leren schoenen, want ze heeft veel te lopen vandaag. Met bevende handen verbreekt ze het stadszegel. Het handschrift van de klerk is helder en kort. Ze leest dat haar de toestemming wordt verleend haar molen buiten de Gamersche poort te verzetten, mits de stad daarvan geen negatieve gevolgen zou ondervinden. De stad zal er zeker niets van merken, denkt Marycken blij. Ze stopt de brief snel in haar leren tas onder haar tuniek.
Ze rent naar haar broer Michiel. Ze valt hem in de armen. Samen lopen ze naar de schuur waar de resten van de verbrande molen bewaard zijn gebleven. De standerd, de koker en de draagbalken zijn grotendeels intact. Het roet dat op de zware eikenhouten balken zit maakt het hout juist sterker, legt ze haar broer uit. Een beschermende laag. De kop en de wieken kan de molenmaker opnieuw in elkaar zetten. Er is genoeg hout in de opslagplaats van haar broer. Er is nog wat vermogen van haar overleden man. Het kan.
De molen die Marycken wil bouwen is een standerdmolen, ook wel wipmolen, staakmolen of kokermolen genoemd. Het is een houten constructie, gebouwd rond een zware houten staak die verbonden is met de spil, de wieken en de maalstenen. De staak wordt ondersteund door acht steekbanden die op stenen funderingen rusten. Aan de achterkant zit een groot rad, de staart, waarmee de molen wordt gekruid: rondgedraaid zodat het wiekenkruis altijd op de wind gericht staat. Via de staart klimt de molenaar langs een houten trap omhoog naar de molenkast, waar het echte werk gebeurt.
Bij de Gamersche poort staan al molens in aanbouw als Marycken de molenmaker opzoekt. Er is een goede reden om hier te malen: uit het westen waait de meeste en krachtigste wind, en de verharde weg maakt het makkelijk om de gemalen waar naar de stad te vervoeren. Molens naast elkaar betekent ook dat molenaars elkaar kunnen helpen bij het kruien of bij onderhoud, als de grote spil ingevet moet worden met reuzel. Marycken kent veel molenaars via haar vader. Ze is er klaar voor. Ze laat de molenmaker haar brief lezen, maar geeft hem die niet in handen. Niemand mag de brief aanraken behalve haar broer. Het is het enige bewijs dat ze heeft.
Marycken is sterk, dat heeft het werk haar gemaakt. Ze sjouwt meelzakken, zet de molen op de vang als het hard waait en weet hoe ze rugpijn bestrijdt met hete compressen van in kruidwater gedrenkt vilt. Ze eet sober: grutten met een heel klein snufje zout, want zout is duur geworden. Al jaren geen vlees. Groente krijgt ze soms van een vriendin die een tuintje bij de stadswal heeft. Als haar molen weer maalt, betaalt ze haar dubbel en dwars terug.
Ze verzorgt zichzelf goed. Vieze geuren trekken ziekten aan, dat weet iedereen. Ze smeert haar huid in met schapenvet, kauwt iedere ochtend op watermunt en gebruikt een tandenstokertje. Haar kleren weeft en verft ze samen met haar vriendinnen, in een verfbad van boerenwormkruid en uienschillen. Het overkleed dat ze bijna dagelijks draagt is van haar moeder geweest, nu geel geverfd. Zo draagt ze haar lieve moedertje een beetje bij zich.
Op de dag dat de molenmaker en zij hun afspraak bezegelen met een ferme handdruk, loopt Marycken terug de stad in door de Gamersche poort. Op de Markt is het druk, karren en sjouwers komen en gaan. Hanzeschepen uit het oosten zijn aangemeerd. Er valt veel te malen. Bij het enige stenen huis aan de Markt bestelt ze onder het opengeklapte luik een kruik witte Moezelwijn. Ze heeft wat te vieren.
Wandel mee met Marycken Hanrick Michielsen, de molenaarster van Zaltbommel. Ze vroeg in 1584 toestemming om een nieuwe molen te bouwen bij de Gamerschepoort, nadat haar oude molen door oorlogsgeweld verloren was gegaan. Loop langs middeleeuwse molenwallen, de Gamerschepoort en monumentale Hanzepanden.
