Everardus is meer dan een bestuurder. Als tollenaar weet hij precies welke schepen vrij mogen passeren en welke Hanzesteden wel of niet contributie betalen. Hij woont in een stenen huis, draagt een mantel afgezet met beverbont en gouden ringen aan zijn vingers. En als hij een lastige beslissing moet nemen, zoekt hij raad bij de kluizenares Aleid in de Sint-Maartenskerk.
In het Zaltbommel van de vroege vijftiende eeuw is Everhardus van Balveren geen onbekende. Hij stamt uit een van de deftigste families van de stad, met een mooi wapenschild, een stenen huis en een naam die al generaties lang gewicht heeft in de Bommelerwaard. Zijn grootvader Henrik was ridderknaap in Drumpt bij Tiel. Zijn vader Willem trouwde Elisabeth van Haeften van Rhenoy. En Everhardus zelf groeide op met het besef dat een man van zijn komaf verplichtingen heeft, niet alleen aan zijn familie, maar aan de stad.
Vanaf 1394 tot aan zijn dood in 1436 is hij schepen van Bommel, meer dan veertig jaar lang. Dat is geen erebaantje. Schepenen zijn de ruggengraat van het stadsbestuur, verantwoordelijk voor rechtspraak, ambtelijke taken en het dagelijks onderhoud van alles wat de stad bij elkaar houdt: de straten, de kademuren, de stadswallen en de Waal zelf, die goed bevaarbaar moet blijven voor de schepen die Bommel groot maken. Everhardus loopt zijn rondjes door de stad, inspecteert, beslist en draagt zorg. Niet vanachter een bureau, maar met zijn eigen ogen.
Tussen 1423 en 1431 bekleedt Everhardus bovenop zijn schepenschap ook het ambt van tollenaar. Een lucratieve positie, want over de Waal varen voortdurend Hanzeschepen met kostbare ladingen: zout, graan, hout, wol, wijn en stof uit verre streken. Everhardus weet precies wie tol moet betalen en wie niet. Hanzesteden genieten voorrechten, maar die rechten zijn voortdurend onderwerp van onderhandeling en politiek gedoe.
Want zo eenvoudig is het allemaal niet. Bommel is lid van de Hanze, maar dat lidmaatschap is geen vaststaand gegeven. Soms betaalt de stad contributie, soms niet. In 1442 laat Bommel zich door Nijmegen vertegenwoordigen. In 1557 mag de stad helemaal geen afgevaardigde sturen naar de vergadering in Lübeck, omdat Keulen dwars ligt. In 1591 is Bommel weer direct betalend lid. De Hanze is een netwerk van belangen, en Everhardus staat er middenin. Hij weet welke schepen tolvrijdom verdienen, welke verzoeken hij bij de hertog van Gelre moet indienen en hoe hij Bommel op de kaart houdt, ook als anderen de stad het leven zuur maken.
Everhardus is een man die graag goed voor de dag komt. Niet uit ijdelheid, maar uit plichtsbesef: zijn familienaam verplicht tot een zekere verschijning. Zijn gelukstuniek is donkerrood, donkerder dan meekrap. Daarover draagt hij een donkerblauwe fluwelen buis, met splitten voor en achter zodat de rode kleur eronderdoor schijnt. Zijn zwarte mantel is afgezet met beverbont en versierd met borduursel. Op zijn hoofd draagt hij een vilten hoed met een zwierige zwarte veer, een erfstuk van zijn grootvader. Aan zijn vingers gouden ringen: zijn trouwring, zijn zegelring met familiewapen.
Hij is niet vadsig, maar weldoorvoed. Als schepen en tollenaar loopt hij veel, controleert hij zelf de muren en kaden en bedient hij de stad met zijn lijf én zijn verstand. Hij woont waarschijnlijk in het stenen huis in de Bloemendaal, dat al in de familie is sinds zijn grootvader. De kantelen zijn er nog, al heeft Bommel die al lang niet meer nodig nu de stadsmuur stevig staat. Maar deftig staan ze wel, en dat is reden genoeg om ze te laten zitten.
Op een bewolkte middag in de vijftiende eeuw loopt Everhardus van Balveren met zware stappen door de stad. Bommel mag geen afgevaardigde sturen naar Lübeck. Keulen heeft het geblokkeerd. Nijmegen stuurt al iemand, en dat vinden ze genoeg. Hoe moet hij dit de schout uitleggen? Hoe moet hij dit uitleggen aan zichzelf, hij die met eigen ogen in het Hanze-Urkundenbuch heeft gelezen dat Saltzbommel een volledig lid is, dat contributie betaalt, dat ertoe doet?
Hij loopt langs de stadsmuur, stelt vast dat er geen scheur of onvolkomenheid te zien is, en besluit de kluizenares te raadplegen. Aleid woont al sinds 1412 ingekluisd in de Sint-Maartenskerk, in een cel van twee meter breed en anderhalve meter diep, met een getralied venster naar buiten. Bestuurders, rijke kooplieden en gewone burgers zoeken haar op voor raad. Everardus stopt geld in de stenen kruik bij haar nis en legt een stuk kaas op de schaal ernaast.
Aleid kijkt hem doordringend aan. "U vraagt naar de bekende weg," zegt ze fel. "In uw hart weet u het antwoord al." En dan, na een lange stilte: "Als we het plaatsen in het Goddelijke Perspectief van Eeuwen... maakt het niet uit. De intentie blijft dezelfde: openheid, transparantie en handelsgeest. Documenten doen er niet toe."
Everardus loopt enigszins overdonderd maar ook merkwaardig opgelucht de kerk uit. Het briesje dat opsteekt voelt verfrissend aan. De Hanze bestaat al eeuwen. Bommel heeft altijd meegedaan en zal altijd meedoen. Hoe dan ook doet iedere schipper de stad aan, al is het maar voor proviand. Dat gevoel van goddelijk geluk dat in hem gloeit als hij door de vertrouwde straten loopt, zet hem aan tot een besluit. In de Sint-Maartenskerk zal hij voor het zieleheil van zijn hele familie een kapel laten bouwen. Zijn zoon Johannes voert die wil later uit. De Van Balverenkapel staat er nog steeds.
Wandel mee met Everhardus van Balveren, schepen en tollenaar van Bommel in de vijftiende eeuw. Ontdek hoe het stadsbestuur in de Hanzetijd werkte, welke rol deftige families speelden en hoe handel, macht en geloof nauw met elkaar verweven waren. De wandeling voert langs de mooiste middeleeuwse plekken van Zaltbommel: van de Waterpoort langs de Waalkade, door smalle straten vol Hanzetijd-architectuur, naar de Sint Maartenskerk met de Van Balverenkapel.
